Over erkenning, verlies en plek

Wat gebeurt er met verlies dat nooit echt een plek heeft gekregen? Over miskramen, erkenning en de rol van systemisch werk bij het zichtbaar maken van wat vaak onzichtbaar blijft.

De stilte rondom miskramen

Er is een woord voor baby's die stil geboren worden: stilgeboren. Een woord dat erkent dat ze er waren, dat ze bestaan hebben en deel uitmaken van een gezin, een familie, een verhaal. Maar wat blijft het vaak stil rondom miskramen. Stil en niet geboren, zou je bijna zeggen. Alsof er niets was. Terwijl er voor iemand misschien allang iets begonnen was: een verwachting, een verlangen, een toekomst die zich voorzichtig begon af te tekenen. En dan ineens niet meer.

Over de plek van miskramen in Systemisch werk

Jaren geleden kreeg ik te maken met meerdere miskramen. Zes keer raakte ik zwanger en zes keer nam ik afscheid. De laatste keer van een tweeling. Tussen dat verlies door groeide ons gezin verder. Twee zonen waren al geboren en uiteindelijk kwam daar, na jaren, onze dochter bij. Zoals zoveel vrouwen deed ik wat nodig was. Ik ging door. Er waren kinderen om voor te zorgen, werk, een gezin. Het leven vroeg aandacht en wachtte niet tot ik klaar was met rouwen.

Terwijl het leven verdergaat

Wat me achteraf opvalt, is hoe stil het vaak blijft. Niet alleen in de buitenwereld. Maar ook van binnen. Mensen weten vaak niet goed wat ze moeten zeggen. En eerlijk gezegd wist ik zelf ook niet altijd wat er gezegd moest worden. Dus ga je verder. Je herstelt. Je pakt het leven weer op. Je kijkt vooruit. En ergens lijkt dat logisch. Maar soms vraag ik me af hoeveel vrouwen en mannen rondlopen met een verhaal waarvoor nooit echt woorden zijn gevonden.

Een andere vraag vanuit systemisch werk

Pas veel later kwam ik via systemisch werk opnieuw met dit thema in aanraking. Niet vanuit de vraag waarom het gebeurde, maar vanuit een heel andere vraag: welke plek hebben deze kinderen eigenlijk gekregen? Eerlijk gezegd had ik daar nooit zo naar gekeken. Ze waren er geweest, maar ze waren er ook niet. Ik had ze nooit vastgehouden. Ze waren nooit geboren. Er waren geen foto's, geen verjaardagen en geen herinneringen zoals die er zijn bij mijn andere kinderen. Dus hoe geef je een plek aan iemand die nooit zichtbaar werd voor de buitenwereld?

Iedereen heeft plek in het familiesysteem

Wat mij raakte in systemisch werk is een eenvoudig uitgangspunt: iedereen die bij een systeem hoort, heeft een plek. Ook degenen die vroeg zijn gegaan. Ook degenen die nooit zichtbaar werden voor anderen. Want wat geen plek krijgt, verdwijnt niet automatisch. Soms blijft het op een andere manier aanwezig.

Daar waar het zichtbaar werd

Ik herinner me nog goed dat ik thuis met houten poppetjes werkte. Daar stonden mijn kinderen: mijn twee zonen en mijn dochter. En daartussen stonden ook de kinderen die niet kwamen. Een eenvoudige oefening, maar tegelijkertijd allesbehalve eenvoudig. Want ineens werd zichtbaar wat ik misschien al die jaren ergens had geweten: ze horen erbij. Hun leven was kort. Hun plek is klein. Maar niet afwezig.

Erkennen is iets anders dan vasthouden

Wat me misschien nog wel het meest heeft geraakt, is dat erkenning iets anders is dan vasthouden. Het gaat niet over blijven hangen in verdriet of terugkijken naar wat had kunnen zijn. Het gaat over erkennen wat er was. Over mogen zeggen: jullie waren er. Jullie horen bij ons verhaal. Jullie hebben invloed gehad op mijn leven, op mijn moederschap en op ons gezin.

Wat systemisch werk zichtbaar maakt

Misschien is dat wel wat systemisch werk doet. Het maakt zichtbaar wat verborgen bleef. Niet om in het verleden te blijven hangen, maar om te onderzoeken wat nog gezien wil worden. Want wat niet gezien wordt, verdwijnt niet altijd. Soms blijft het aanwezig, in stilte en op de achtergrond, totdat iemand zegt: ik zie je, je hoort erbij.

Misschien herken je iets van dit verhaal. Een verlies dat nooit helemaal een plek kreeg. Een gebeurtenis waar weinig woorden voor waren. Soms helpt het om daar met aandacht naar te kijken. Niet om terug te gaan, maar om te onderzoeken wat gezien wil worden en wat daardoor misschien eindelijk mag rusten.

Daar waar we elkaar raken.

Anouk Hogeveen